Udar mózgu to nagłe zatrzymanie dopływu krwi do części mózgu. Typowe objawy to opadający kącik ust, osłabienie ręki lub nogi po jednej stronie ciała i zaburzenia mowy. Przy pierwszym podejrzeniu dzwoń pod numer 112 lub 999 i zapamiętaj, o której godzinie pojawiły się objawy. Nie podawaj choremu nic do jedzenia ani picia.
Czym jest udar mózgu?
Udar to obumieranie części mózgu, do której przestała dopływać krew. Wyróżniamy dwa rodzaje udaru:
- Udar niedokrwienny (tzw. zawał mózgu) – naczynie krwionośne zostaje zablokowane, najczęściej z powodu miażdżycy. To większość udarów.
- Udar krwotoczny (tzw. wylew) – pęka ściana naczynia, krew wylewa się i uszkadza okoliczne tkanki. Główne przyczyny to nadciśnienie tętnicze i wady naczyń, np. tętniaki.
Udar nie dotyczy tylko osób starszych – zdarza się także u młodych. Ryzyko zwiększają m.in. migotanie przedsionków, miażdżyca, choroba zakrzepowo-zatorowa, mała aktywność fizyczna i niewłaściwa dieta.
Udar może zostawić trwałe skutki: niedowład, problemy z mową, trudność w kontakcie z otoczeniem. Im szybciej chory dostanie pomoc, tym większa szansa, że zaburzenia ustąpią.
Jak rozpoznać udar?
Objawy zależą od tego, która część mózgu została uszkodzona. Zwykle pojawiają się nagle i mogą się nasilać. Zwróć uwagę na:
- twarz – opadający kącik ust albo powieka po jednej stronie,
- ręce i nogi – osłabienie lub niedowład; jeśli dotyczy ręki i nogi, to po tej samej stronie ciała,
- mowę – niewyraźna, trudna do zrozumienia; chory może mieć kłopot z połykaniem,
- wzrok – ograniczone pole widzenia, podwójne widzenie,
- równowagę – niezgrabne ruchy, potykanie się, trudność z utrzymaniem przedmiotów,
- świadomość – senność, splątanie, nielogiczne odpowiedzi, utrata przytomności.
Szybkie sprawdzenie: twarz, ręce, mowa
- Poproś o uśmiech – czy jeden kącik ust opada?
- Poproś o uniesienie obu rąk – czy jedna ręka opada?
- Poproś o powtórzenie prostego zdania – czy mowa jest niewyraźna albo nielogiczna?
- Jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów, dzwoń pod numer 112 lub 999 i zanotuj godzinę.
Rozpoznanie udaru to umiejętność, którą warto mieć w zespole
Na szkoleniu z pierwszej pomocy uczysz się rozpoznawać stany nagłe, w tym udar, i wzywać pomoc z właściwymi informacjami.
Objawy minęły po kilku minutach. Czy to coś znaczy?
Tak. Może to być przemijający atak niedokrwienny (TIA). Mechanizm jest taki sam jak w udarze niedokrwiennym, ale objawy ustępują całkowicie – czasem po kilku minutach, zawsze przed upływem 24 godzin. Taki epizod może zapowiadać udar. Nie czekaj, aż objawy wrócą – wezwij pomoc tak samo jak przy udarze.
Co robić przy podejrzeniu udaru?
Zanim przyjedzie pogotowie
- Zadzwoń pod numer 112 lub 999 i opisz objawy.
- Podaj dyspozytorowi, kiedy pojawiły się objawy. Jeśli ktoś zauważył je rano, po przebudzeniu, podaj, kiedy chory był ostatni raz widziany w dobrym stanie.
- Zostań z chorym i uspokajaj go. Pomóż mu przyjąć wygodną pozycję.
- Nie podawaj nic do jedzenia ani picia – udar może zaburzać połykanie. Nie podawaj też leków na własną rękę.
- Przygotuj dokumentację medyczną i listę leków, które chory przyjmuje.
Jeśli chory straci przytomność, sprawdź oddech. Gdy oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej i regularnie sprawdzaj oddech do przyjazdu pomocy. Gdy nie oddycha, rozpocznij resuscytację i poproś kogoś o przyniesienie AED – zobacz poradnik Jak użyć defibrylatora AED.
Czym udar mózgu różni się od zawału serca?
Oba stany bezpośrednio zagrażają życiu i w obu liczy się czas. Mechanizm bywa podobny. Zawał serca to martwica części mięśnia sercowego z powodu niedokrwienia – najczęściej po pęknięciu blaszki miażdżycowej w tętnicy wieńcowej i powstaniu skrzepliny. Udar niedokrwienny to ta sama sytuacja, tylko w mózgu.
Różnią się miejscem i objawami. Przy udarze widzisz objawy neurologiczne: opadający kącik ust, zaburzenia mowy, niedowład. Przy zawale najczęściej pojawia się ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność i zimne poty. Więcej przeczytasz w poradniku Czy zawał serca zawsze boli?
Rozpoznawanie nagłych stanów i układanie w pozycji bezpiecznej ćwiczymy na szkoleniach praktycznych z pierwszej pomocy.
